Home > Weblogs
Donderdag, 15 januari 2015

Levenslang moet levenslang blijven

Drs. Marco Bouman is beleidsmedewerker voor Leefbaar Rotterdam en gebiedscommissielid voor Leefbaar Rotterdam in Kralingen-Crooswijk.

door Marco Bouman

PvdA-Kamerlid Jeroen Recourt is begaan met het geestelijk welbevinden van levenslang gestraften en is van mening dat elke levenslang gestrafte het perspectief moet hebben op vrijlating (Trouw, 6 januari). Zo zou er na 25 jaar getoetst moeten worden "of zijn gevangenisstraf nog zin heeft". De voormalige rechter geeft hiermee blijk van een gebrek aan kennis van de geldende opvattingen over misdaad en straf, en van de uitzonderlijkheid van de gevallen waarin in Nederland levenslang wordt uitgesproken.

Volgens de bestaande rechtsopvatting heeft een levenslange gevangenisstraf, in het geval van levensgevaarlijke en gewetenloze moordenaar, bij uitstek zin. Om dit te onderbouwen is het noodzakelijk dat we geldende opvattingen over de zin van straf nader beschouwen, te weten de absolute en relatieve straftheorieën.

Vergelding

De absolute straftheorie gaat uit van de rechtvaardiging van straf vanuit het misdrijf zelf; er is onrecht gedaan en dat moet bestraft worden. Vanuit het oogpunt van het slachtoffer en de nabestaanden is dit een noodzakelijke en gerechtvaardigde vergelding. Dit ligt aan de basis van het sociaal contract dat elke rechtstaat met zijn onderdanen sluit; de staat straft opdat de burgers het recht niet in eigen hand nemen. Als slachtoffers en/of nabestaanden niet het gevoel hebben dat de staat proportioneel straft, ligt het gevaar van eigenrichting op de loer.

In een maatschappij zonder doodstraf is levenslang het zwaarste strafmiddel en dus zeer zinvol om tegemoet te komen aan het smartgevoel van de getroffene en de geschonden rechtsorde in brede zin.

In Nederland overheerst niet die absolute maar de relatieve straftheorie, met als onderliggende gedachte dat niet zozeer het delictgedrag zelf als wel het voorkomen van delictgedrag in de toekomst centraal moet staan. De straf moet, in die opvatting, een preventieve maatregel zijn door middel van afschrikking en eenvoudigweg het feit dat insluiting zorgt dat de maatschappij beschermd wordt tegen crimineel gedrag.

Het staat buiten kijf dat levenslang het meest effectieve middel is om criminele recidive uit te sluiten. Ergo, ook hier blijkt deze straf zinvol. Levenslang werd de afgelopen tien jaar iets vaker opgelegd dan voorheen, maar nog steeds zeer zelden en alleen wanneer het meervoudige moord betrof, danwel een moord met een zeldzaam wreed karakter, en een dader met een gewetenloze persoonlijkheid.

In de periode 1992-2014 zijn er in Nederland 2665 slachtoffers geweest van moord of doodslag. In diezelfde periode is er 34 maal levenslang uitgesproken; in maar 1 op de 78 gevallen van moord of doodslag wordt levenslang uitgesproken. Van een draconisch strafklimaat is dus geen sprake. De noodzaak om, in die zeldzame gevallen dat levenslang wordt opgelegd, toch strafvermindering voor te houden ontbreekt volkomen.

Europa

Uit de rapporten van de Raad van Europa blijken de ons omringende landen een vergelijkbaar percentage moord en doodslag te hebben, maar veel meer moordenaars krijgen levenslang.

In België zitten maar liefst 240 mensen levenslang opgesloten, in Frankrijk 520 en in Duitsland ruim 2000. In Duitsland wonen vijf keer zoveel mensen, maar er zitten dus meer dan vijftig keer zoveel mensen een levenslange gevangenisstraf uit. In België wonen zes miljoen mensen minder dan in Nederland, het heeft een vergelijkbaar percentage moorden, maar daar zitten zeven keer zoveel mensen levenslang uit.

Levenslang is levenslang in Nederland. Er is vanuit de geldende rechtsopvattingen en in Europees verband geen reden daaraan te tornen.

Deze column verscheen in Trouw, 15 januari 2015

Gastcolumn

Op deze plek kunt u regelmatig een nieuwe gastcolumn lezen. De columns zijn van de hand van verschillende bekende Nederlanders die op op prikkelende wijze hun mening met u delen. Leefbaar Rotterdam hoopt hiermee het politieke debat aan te moedigen.

De verschillende gastcolumnisten zijn: Maurice de Hond, Bram Peper, Ronald Sørensen, Robbert Baruch, Maarten van Rossem, Mr. A.M. Zwaneveld (Ombudsman Rotterdam), Dick Pels en André Krouwel.

Let op!

De gastcolumnisten schrijven volledig op eigen titel en niet op die van Leefbaar Rotterdam.

Andere gastcolumns

20 november 2017: De Nederlandse vlag verboden door Ronald Sørensen
1 november 2017: Rembrandt de Ploert door Ronald Sørensen
31 augustus 2017: De heler en de dief door Ronald Sørensen
10 augustus 2017: Niet alleen Zwarte Piet verdwijnt door Ronald Sørensen
11 juli 2017: Napoleon in de raad door Ronald Sørensen
15 mei 2017: Ik wist het wel door Ronald Sørensen
28 februari 2017: Ons kiessysteem ietsje veranderen door Ronald Sørensen
28 november 2016: Laat ons waken over de vrijheid van spreken door Ronald Sørensen
28 oktober 2016: Besmeuren van islamitische en Turkse instellingen voorkomen! door Ronald Sørensen
14 oktober 2016: Nooit meer het land in! door Ronald Sørensen

Laatste nieuws